Wartości krytyczne w MLD

Zasady postępowania z wartościami krytycznymi

2010-01-17T08:20:00.000-08:00

Dzięki połączonym staraniom diagnostów laboratoryjnych z Oddziału Lubelskiego i Opolskiego Polskiego Towarzystwa Diagnostyki Laboratoryjnej, przy wsparciu Centrum Onkologii Ziemi Lubelskiej oraz Ortho-Clinical Diagnostics Johnson&Johnson, zorganizowano pierwsze w Polsce warsztaty poświęcone problemowi wartości krytycznych w praktyce medycznych laboratoriów diagnostycznych.

Podczas warsztatów, przeprowadzonych 14 stycznia 2010 r. w Lublinie, opracowano "Zasady postępowania z wartościami krytycznymi". Autorzy opracowania, zawierającego 20 zasad oraz zbiór granic krytycznych, wyrazili zgodę na ich publikację. Niniejszy blog służy do powszechnej prezentacji poczynionych uzgodnień. Zachęcamy wszystkich zainteresowanych do włączenia się do dyskusji o tym ważnym praktycznym problemie i zamieszczania własnych komentarzy do opracowanego zbioru.

Zasada 1.

2010-01-16T09:01:00.000-08:00

Laboratorium traktuje każdą wartość krytyczną z całą odpowiedzialnością, rozumiejąc, że wartość taka świadczy o zagrożeniu życia pacjenta. W związku z występowaniem wartości krytycznych opracowana i wdrożona zostaje w praktyce strategia postępowania, której celem jest identyfikacja każdej wartości krytycznej oraz jak najszybsze powiadomienie o niej osoby odpowiedzialnej za zdrowie i życie pacjenta.

Zasada 2.

2010-01-15T09:02:00.000-08:00

Kierownik laboratorium ustala wykaz osób odpowiedzialnych za powiadamianie odbiorców o wartościach krytycznych.

Zasada 3.

2010-01-14T09:04:00.000-08:00

Laboratorium opracowuje etapy powiadamiania o stwierdzeniu wartości krytycznych:
a/ laboratorium opracowuje wykaz odbiorców pierwotnych, czyli osób, które powinny zostać powiadomione o uzyskaniu wartości krytycznej w pierwszej kolejności; najbardziej pożądane jest bezpośrednie powiadomienie osoby kierującej pacjenta do laboratorium; w przypadku wykonywania badań na zlecenie innego laboratorium, powiadamiani są pracownicy wskazani przez laboratorium zlecające;

b/ laboratorium uzgadnia ze zleceniodawcą wykaz odbiorców zastępczych, czyli osób powiadamianych o wartości krytycznej w przypadku braku kontaktu z odbiorcą pierwotnym;

c/ plan awaryjny – laboratorium opracowuje plan awaryjny na wypadek, gdy nie jest dostępny odbiorca pierwotny, ani odbiorca zastępczy.

Zasada 4.

2010-01-13T09:06:00.000-08:00

Laboratorium organizuje, uzupełnia i systematycznie aktualizuje bazę danych kontaktowych niezbędnych do powiadamiania o wartościach krytycznych.

Zasada 5.

2010-01-12T09:07:00.000-08:00

Lista badań – korzystając z publikowanych opracowań, sugestii świadczeniobiorców oraz własnego doświadczenia, laboratorium ustala, które badania należy włączyć do wykazu badań krytycznych. Pożądane jest nawiązanie współpracy z klinicystami w celu wypracowania optymalnej listy badań. Ostateczną decyzję o zawartości tej listy podejmuje kierownik laboratorium.

Zasada 6.

2010-01-11T09:08:00.000-08:00

Granice krytyczne – korzystając z publikowanych opracowań, sugestii świadczeniobiorców oraz własnego doświadczenia, laboratorium ustala granice krytyczne dla badań ilościowych i półilościowych oraz wyniki krytyczne dla badań jakościowych. Pożądane jest nawiązanie współpracy z klinicystami w celu wypracowania uzgodnionego zestawienia. Ostateczną decyzję o zawartości zestawienia podejmuje kierownik laboratorium.

Przy ustalaniu zestawienia należy uwzględnić grupy pacjentów wymagające szczególnego traktowania.

Zasada 7.

2010-01-10T09:09:00.000-08:00

Opracowane zestawienie należy udostępnić wszystkim pracownikom laboratorium. Optymalnym rozwiązaniem jest umieszczenie czytelnych zestawień w widocznym miejscu.

Zasada 8.

2010-01-09T09:12:00.000-08:00

Kierownik laboratorium ustala ramy czasowe, w których przewidziane jest powiadomienie odbiorcy o uzyskaniu wartości krytycznej.

Zasada 9.

2010-01-08T09:13:00.000-08:00

Identyfikacja wartości krytycznej powinna wynikać ze ścisłej interpretacji granic krytycznych. Na przykład granica krytyczna dla potasu wynosi 6 mmol/l. Wynik 6,1 mmol/l jest więc wartością krytyczną.

Tam, gdzie jest to możliwe, należy dążyć do wdrożenia rozwiązań informatycznych zapewniających automatyczną identyfikację wartości krytycznych.

Zasada 10.

2010-01-07T09:14:00.000-08:00

Weryfikacja wartości krytycznej – określone zostają czynności realizowane w laboratorium po zidentyfikowaniu wartości krytycznej, przed powiadomieniem odbiorcy. Celem jest ograniczenie szumu informacyjnego, wynikającego z występowania fałszywych wartości krytycznych. Istotne jest przeanalizowanie możliwych do wykrycia niezgodności, pojawiających się w fazie przedanalitycznej i analitycznej.

Ważnym elementem postępowania jest na tym etapie powtórna ocena:
- danych ze skierowania,
- warunków pobrania i transportu,
- cech zbadanej próbki – ślad hemolizy, zmętnienie, zażółcenie.
Ocena może być źródłem dodatkowych informacji przy powiadomieniu.

Kolejnym elementem weryfikacji może być:
- powtórne przeanalizowanie wyników kontroli jakości,
- sprawdzenie zapisów z przebiegu badania, sprawdzenie „flag”,
- powtórne zbadanie próbki (podejrzenie dużego błędu przypadkowego),
- przejrzenie wyników uzyskanych u innych pacjentów (podejrzenie zmiany systematycznej),
- zbadanie próbki pierwotnej, jeśli wartość krytyczną uzyskano w próbce wtórnej,
- porównanie wyniku z poprzednim wynikiem pacjenta – delta check.

Zasada 11.

2010-01-06T09:16:00.000-08:00

Laboratorium ustala sposób traktowania wartości krytycznych powtarzających się u tego samego pacjenta.

Zasada 12.

2010-01-05T09:24:00.000-08:00

Laboratorium ustala sposób przekazania informacji o wartości krytycznej, z wykorzystaniem właściwych technik komunikacji (np. telefonicznie, droga elektroniczną).

Zasada 13.

2010-01-04T09:25:00.000-08:00

Laboratorium opracowuje standardowy tekst powiadomienia, zawierający:
- dane osoby powiadamiającej,
- pytanie o dane identyfikujące odbiorcę,
- dane identyfikujące pacjenta,

- informację o krytycznym charakterze wyniku,
- prośbę o potwierdzenie wartości krytycznej (powtórzenie wartości podawanego parametru).

W sytuacji, gdy powiadomienie przekazywane jest osobie badanej, rodzinie lub opiekunowi, należy zadbać o to, by treść powiadomienia była w pełni zrozumiała, jednoznacznie skłaniała pacjenta do natychmiastowego kontaktu z lekarzem, lecz nie powodowała zbędnej paniki.

Zasada 14.

2010-01-03T09:27:00.000-08:00

Pracownik laboratorium odnotowuje fakt powiadomienia odbiorcy, określając:

- datę i godzinę uzyskania zweryfikowanej wartości krytycznej,

- datę i godzinę powiadomienia,

- dane własne,

- dane odbiorcy,

- potwierdzenie/brak potwierdzenia przez odbiorcę,

- dane pacjenta,

- wartość krytyczną,

- uwagi, trudności, komplikacje związane z powiadomieniem.

W przypadku nie zrealizowanego powiadomienia pracownik odnotowuje ten fakt z określeniem przyczyny.

Zasada 15.

2010-01-02T09:31:00.000-08:00

Laboratorium opracowuje pisemną instrukcję postępowania z wartościami krytycznymi, przeznaczoną dla własnych pracowników, zawierającą:
- krótką charakterystykę strategii postępowania z wartościami krytycznymi,
- wykaz osób powiadamiających,

- opis etapów powiadomienia z wykazem odbiorców,
- bazę teleadresową,
- listę badań uwzględnianych w strategii postępowania z wartościami krytycznymi wraz z ustalonymi granicami i wynikami krytycznymi oraz zakładanymi wartościami TAT,
- opis zasad identyfikacji wartości krytycznej,
- opis zasad weryfikacji wartości krytycznej,
- opis postępowania z powtarzającą się wartością krytyczną,
- opis sposobu przekazania informacji o wartości krytycznej,
- standardowy tekst powiadomienia,
- standardową notatkę tworzoną w związku ze zrealizowanym i nie zrealizowanym powiadomieniem.

Zasada 16.

2010-01-01T09:32:00.000-08:00

Laboratorium dystrybuuje instrukcję i rejestruje fakt zapoznania się z nią przez wszystkich pracowników – diagnostów i techników.

Zasada 17.

2009-12-31T09:33:00.000-08:00

Aktualizacja instrukcji postępowania z wartościami krytycznymi przeprowadzana jest w miarę potrzeb, jednak nie rzadziej niż raz do roku.

Zasada 18.

2009-12-30T09:35:00.000-08:00

Laboratorium szkoli własnych pracowników w zakresie realizowanej strategii dotyczącej wartości krytycznych.

Zasada 19.

2009-12-29T09:36:00.000-08:00

Strategia postępowania z wartościami krytycznymi przedstawiana jest wszystkim świadczeniobiorcom obsługiwanym przez laboratorium.

Zasada 20.

2009-12-28T09:55:00.000-08:00

Laboratorium prowadzi i dokumentuje kontrolę postępowania z wartościami krytycznymi (np. oceniając okresowo odsetek zrealizowanych powiadomień).

Granice krytyczne

2009-12-26T02:25:00.000-08:00

Podczas warsztatów opracowane zostały granice krytyczne dla wybranych badań laboratoryjnych. Prezentujemy je poniżej, mając nadzieję, że będą one pomocne przy ustalaniu własnych granic krytycznych w laboratoriach wprowadzających strategię postępowania z wartościami krytycznymi.

UWAGA!

KAŻDE LABORATORIUM USTALA SAMODZIELNIE WŁASNE GRANICE KRYTYCZNE, UWZGLĘDNIAJĄC LOKALNE WARUNKI I POTRZEBY. PONIŻSZY WYKAZ NALEŻY TRAKTOWAĆ, JAKO MATERIAŁ POMOCNICZY. WYKORZYSTYWANY PRZY REALIZACJI TEGO ZADANIA. ODPOWIEDZIALNOŚĆ ZA STOSOWANY ZESTAW GRANIC KRYTYCZNYCH PONOSI KIEROWNIK LABORATORIUM.

Granice krytyczne przedstawione są w osobnych postach. Układ ten umożliwia dodawanie komentarzy i prowadzenie dyskusji w odniesieniu do poszczególnych badań laboratoryjnych.

Amoniak w osoczu krwi

2009-12-25T03:05:00.000-08:00

Nazwa badania	Dorośli		Dzieci		Noworodki
Nazwa badania	Dolna granica krytyczna	Górna granica krytyczna	Dolna granica krytyczna	Górna granica krytyczna	Dolna granica krytyczna	Górna granica krytyczna
AMONIAK (mmol/l)	-	110	-	110	-	110
AMONIAK (mg/dl)	-	187	-	187	-	187

Bilirubina w surowicy krwi

2009-12-24T03:27:00.000-08:00

Nazwa badania	Dorośli		Dzieci		Noworodki
	Dolna granica krytyczna	Górna granica krytyczna	Dolna granica krytyczna	Górna granica krytyczna	Dolna granica krytyczna	Górna granica krytyczna
BILIRUBINA (mmol/l)	-	256	-	256	1. doba	171
					2. doba	256
					3.-5. doba	342
BILIRUBINA (mg/dl)	-	15	-	15	1. doba	10
					2. doba	15
					3.-5. doba	20

Chlorki w surowicy krwi

2009-12-23T14:40:00.000-08:00

Nazwa badania	Dorośli		Dzieci		Noworodki
Nazwa badania	Dolna granica krytyczna	Górna granica krytyczna	Dolna granica krytyczna	Górna granica krytyczna	Dolna granica krytyczna	Górna granica krytyczna

CHLORKI (mmol/l)	80	120	80	120	80	120

Enzymy w surowicy krwi

2009-12-23T10:10:00.000-08:00

Nazwa badania	Dorośli		Dzieci		Noworodki
Nazwa badania	Dolna granica krytyczna	Górna granica krytyczna	Dolna granica krytyczna	Górna granica krytyczna	Dolna granica krytyczna	Górna granica krytyczna

ALT (U/l)	-	600	-	600	-	600
AMYLAZA (U/l)	-	1000	-	1000	-	1000
AST (U/l)	-	600	-	600	-	600
CK (U/l)	-	1000	-	1000	-	1000
LIPAZA (U/l)	-	1000	-	1000	-	1000

Fosforany w surowicy krwi

2009-12-22T14:42:00.000-08:00

Nazwa badania	Dorośli		Dzieci		Noworodki
Nazwa badania	Dolna granica krytyczna	Górna granica krytyczna	Dolna granica krytyczna	Górna granica krytyczna	Dolna granica krytyczna	Górna granica krytyczna

FOSFORANY (mmol/l)	0,32	2,87	0,5	3	0,5	3
FOSFORANY (mg/dl)	1	8,9	1,5	9,3	1,5	9,3

Glukoza w surowicy krwi

2009-12-21T14:44:00.000-08:00

Nazwa badania	Dorośli		Dzieci		Noworodki
Nazwa badania	Dolna granica krytyczna	Górna granica krytyczna	Dolna granica krytyczna	Górna granica krytyczna	Dolna granica krytyczna	Górna granica krytyczna

GLUKOZA (mmol/l)	2,22	22,2	2,22	22,2	1,1	11,1
GLUKOZA (mg/dl)	40	400	40	400	20	200

Hemostaza

2009-12-20T00:44:00.000-08:00

Nazwa badania	Dorośli		Dzieci		Noworodki
Nazwa badania	Dolna granica krytyczna	Górna granica krytyczna	Dolna granica krytyczna	Górna granica krytyczna	Dolna granica krytyczna	Górna granica krytyczna

INR	-	5	-	5	-	5
APTT (s)	-	120	-	100	-	100
FIBRYNOGEN (g/l) FIBRYNOGEN (mg/dl)	0,8 80	8 800	0,8 80	8 800	0,8 80	8 800

Kreatynina w surowicy krwi

2009-12-19T00:46:00.000-08:00

Nazwa badania	Dorośli		Dzieci		Noworodki
Nazwa badania	Dolna granica krytyczna	Górna granica krytyczna	Dolna granica krytyczna	Górna granica krytyczna	Dolna granica krytyczna	Górna granica krytyczna

KREATYNINA (mmol/l)	-	350	-	350	-	350
KREATYNINA (mg/dl)	-	4	-	4	-	4

Mocznik w surowicy krwi

2009-12-18T00:50:00.000-08:00

Nazwa badania	Dorośli		Dzieci		Noworodki
Nazwa badania	Dolna granica krytyczna	Górna granica krytyczna	Dolna granica krytyczna	Górna granica krytyczna	Dolna granica krytyczna	Górna granica krytyczna

MOCZNIK (mmol/l)	-	16,7	-	16,7	-	16,7
MOCZNIK (mg/dl)	-	100	-	100	-	100

Morfologia krwi z rozmazem

2009-12-17T00:52:00.000-08:00

Nazwa badania	Dorośli		Dzieci		Noworodki
Nazwa badania	Dolna granica krytyczna	Górna granica krytyczna	Dolna granica krytyczna	Górna granica krytyczna	Dolna granica krytyczna	Górna granica krytyczna

HCT (%)	20	60	20	60	33	71
HGB (g/dl)	7	20	7	20	7	22
WBC (tys/ml)	2	40	2	40	2	40
PLT (tys/ml)	40	1000	50	1000	50	1000
BLASTY	-	OBECNE	-	OBECNE	-	OBECNE
PAŁKI (%)	-	20	-	20	-	20

Potas w surowicy krwi

2009-12-16T00:54:00.000-08:00

Nazwa badania	Dorośli		Dzieci		Noworodki
Nazwa badania	Dolna granica krytyczna	Górna granica krytyczna	Dolna granica krytyczna	Górna granica krytyczna	Dolna granica krytyczna	Górna granica krytyczna

POTAS (mmol/l)	2,8	6,0	2,8	6,0	2,8	6,0

Sód w surowicy krwi

2009-12-14T01:00:00.000-08:00

Nazwa badania	Dorośli		Dzieci		Noworodki
Nazwa badania	Dolna granica krytyczna	Górna granica krytyczna	Dolna granica krytyczna	Górna granica krytyczna	Dolna granica krytyczna	Górna granica krytyczna

SÓD (mmol/l)	120	160	125	150	125	150

Wapń w surowicy krwi

2009-12-10T01:02:00.000-08:00

Nazwa badania	Dorośli		Dzieci		Noworodki
Nazwa badania	Dolna granica krytyczna	Górna granica krytyczna	Dolna granica krytyczna	Górna granica krytyczna	Dolna granica krytyczna	Górna granica krytyczna

WAPŃ (mmol/l)	1,75	3	1,75	3	1,75	3
WAPŃ (mg/dl)	7	12	7	12	7	12

Autorzy opracowania

2009-01-19T12:44:00.000-08:00

Autorami prezentowanego opracowania, zawierającego zasady postępowania z wartościami krytycznymi oraz proponowane granice krytyczne, są uczestnicy warsztatów przeprowadzonych 14 stycznia 2010 r. w Lublinie, zatytułowanych "Wartości krytyczne. Profesjonalne laboratorium - bezpieczny pacjent", wymienieni w kolejności alfabetycznej:

Adamiec Marzena Centrum Onkologii Ziemi Lubelskiej

Bakiera Jarosław Wojewódzki Szpital Specjalistyczny w Lublinie

Basińska Agnieszka Diagnostyka Tarnobrzeg

Bednarska Ilona NZOZ Laboratorium Analityczne Probe Stalowa Wola

Bielecka Ewa CM Luxmed

Boczkowski Jarosław SPZOZ Chełm

Brodziak Aneta NZOZ Medyk Stalowa Wola

Chojęta Agnieszka Bio-Farm Lublin

Chojnacka Jolanta SPSK 1 w Lublinie

Czernik Ewa Sysmex Polska

Czeszko Jolanta ALAB Lublin

Dec-Rutkowska Dorota Ośrodek Medyczny DMP w Lublinie

Donica Helena SPSK 1 w Lublinie

Dulniak Halina SPZOZ Krasnystaw

Flis Lidia NZOZ Laboratorium Analityczne Probe Stalowa Wola

Gaweł Iwona SPSK 1 w Lublinie

Gąbka Jolanta SPZOZ w Puławach

Gernand Sylwia Laboratorium Medyczne LOMA w Opolu

Gernand Wojciech Laboratorium Medyczne LOMA w Opolu

Gierszoń Magdalena ABOVO NZOZ Lublin

Goławska Barbara SPZOZ Łuków

Gregorczyk Anna SPZOZ Kraśnik

Grzywacz Anna ODM Kielce

Jakubczak Agata CM Luxmed

Jakubczak Barbara Diagnostyka - Instytut Kardiologii Warszawa

Jankowska Jolanta WOMP Lublin

Kamińska Małgorzata ALAB Lublin

Korwin Bożena WSS Biała Podlaska

Korzeń Justyna Horiba Medical

Kotarba Monika Pracownia Analityczna Kraków

Kowalska Małgorzata Diagnostyka Tarnobrzeg

Lipski Marcin Siemens HD

Lodwich Magdalena Centrum Onkologii Ziemi Lubelskiej

Łućko Bożena SPZOZ Wojewódzki Szpital Zakaźny w Warszawie

Markowicz Renata WOMP Lublin

Mazurek Śrutwa Katarzyna Siemens HD

Mirzwa-Poniewozik Marzanna SPZOZ Włodawa

Nowak Dorota ALAB Lublin

Orłowska Anna WZS Rzeszów

Paruch Joanna Diagnostyka Lublin

Perkowska Grażyna Medical Laboratorium Puławy

Pęksa Barbara Centrum Onkologii Ziemi Lubelskiej

Pyda Bożena Alpha Medical Laboratoria

Rogoń Alicja ODM Kielce

Rutkowska-Berdak Dorota SPSK 1 w Lublinie

Skoczeń Marzena ALAB Lublin

Skulimowska Mirosława SPZOZ Radzyń Podlaski

Słowik-Orzelska Małgorzata MSWiA Lublin

Sobka Renata Wojewódzki Szpital Specjalistyczny w Lublinie

Soczyńska- Czajka Joanna SPZOZ Krasnystaw

Stasz Bogumiła SP Wojewódzki Szpital Specjalistyczny w Chełmie

Strawa Katarzyna Pracownia Analityczna Kraśnik

Suska Lidia CM Luxmed

Szczerbinska Czesława SPZOZ Wojewódzki Szpital Zakaźny w Warszawie

Szpura Beata WSKS Białą Podlaska

Śledź Alicja KIDL Warszawa

Świrczak Halina NZOZ Medi-Lab Zamość

Taurowska-Minicz Elżbieta Szpital Wojewódzki im. Św. Łukasza w Tarnowie

Wasil Anna SPZOZ Stalowa Wola

Welk Bożena SPZOZ Radzyń Podlaski

Wernicka Halina SPZOZ Świdnik

Winiarska Renata ALAB Lublin

Wolarek Renata NZOZ w Wadowicach

Woźniak Iwona Szpital Neuropsychiatryczny w Lublinie

Wyszkowska Bożena Szpital Wojskowy w Lublinie

Zielińska Ewa Szpital Powiatowy Bełżyce